Retrocommissioning: waarom uw gebouw meer verbruikt dan nodig

Kort antwoord: retrocommissioning is het opnieuw doorlichten, testen en inregelen van de installaties in een bestaand gebouw. Het doel: dat verwarming, koeling, ventilatie en regeltechniek weer doen wat ze moeten doen, afgestemd op hoe het gebouw nu wordt gebruikt. Volgens RVO kan goed inregelen het energiegebruik met 10 tot 15 procent verlagen, afhankelijk van de installatie en het gebruik. Vaak is daar geen grote investering voor nodig.

Gepubliceerd op 27 oktober 2026. Bronnen: RVO, Installaties goed inregelen, Eisen voor technische bouwsystemen, Over de energiebesparingsplicht en GACS, geraadpleegd op 27 oktober 2026.

Waarom verbruikt een bestaand gebouw meer dan nodig?

Bij de oplevering is een installatie, als het goed is, afgesteld op het ontwerp. Daarna verandert er van alles. Afdelingen verhuizen, kantoren worden flexplekken, er komt een warmtepomp bij of een deel van het gebouw staat leeg. Een monteur zet een setpoint tijdelijk hoger om een klacht op te lossen, en niemand zet het terug. Na een paar jaar draait de installatie op instellingen die niemand meer kan verklaren.

Dat is geen uitzondering. Onderzoek dat in TVVL Magazine is gepubliceerd, laat zien dat fouten in installaties van bestaande gebouwen eerder regel zijn dan uitzondering. Het lastige is dat u ze meestal niet merkt. Het gebouw is warm, de lucht is fris. Alleen de energierekening is hoger dan nodig, en soms zijn er klachten die steeds terugkomen.

Wat is retrocommissioning precies?

Bij nieuwbouw en renovatie toont commissioning aan dat de installaties werken zoals afgesproken, voordat het gebouw in gebruik gaat. Retrocommissioning doet hetzelfde voor een gebouw dat al jaren in gebruik is. Vaak is het nooit grondig getest, of is dat zo lang geleden dat de uitgangspunten niet meer kloppen.

Het verschil met onderhoud is belangrijk. Onderhoud kijkt of onderdelen heel zijn en blijven. Retrocommissioning kijkt of het geheel doet wat het moet doen. Een pomp kan perfect onderhouden zijn en toch het hele jaar op vol toerental draaien, terwijl dat niet nodig is. Zie ook onnodige investeringen door slecht werkende installaties.

Waar zit de verspilling meestal?

Hoe pakt u retrocommissioning aan?

1. Breng de werkelijke vraag in beeld. Wie gebruikt het gebouw, wanneer en hoe? Wat waren de ontwerpuitgangspunten, en kloppen die nog?
2. Analyseer de data. Verbruiksgegevens, trends uit het gebouwbeheersysteem en meetdata laten zien waar het verbruik afwijkt. Een hoge basislast buiten gebruikstijden is vaak al een eerste aanwijzing. Zie data-analyse.
3. Test ter plaatse. Doet een klep echt wat het gebouwbeheersysteem zegt? Meet een sensor de juiste waarde? Functionele testen geven daar antwoord op.
4. Regel opnieuw in. Balanceer de installatie waterzijdig en luchtzijdig, en stel tijdprogramma's, setpoints en stooklijnen goed in. Kijk daarbij naar het hele gebouw, niet alleen naar de ruimte met klachten.
5. Leg vast en borg. Documenteer de nieuwe instellingen, leg uit aan de beheerder waarom ze zo zijn gekozen en volg de resultaten. Herhaal de controle periodiek, zodat het gebouw niet langzaam terugglijdt. Zie monitoring en energiebesparing.

Wat levert retrocommissioning op?

Volgens RVO kan goed inregelen het energiegebruik met 10 tot 15 procent laten dalen. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft hiervoor een eigen basispakket, Functioneel Controleren, Inregelen en Beproeven (FCIB), dat volgens RVO eveneens 10 tot 15 procent besparing per gebouw oplevert en een beter binnenklimaat. Daarnaast nemen de klachten van gebruikers af.

Er is nog een voordeel dat vaak wordt onderschat. Na retrocommissioning weet u hoe uw installatie er werkelijk voor staat. Dat is een betere basis voor investeringsbeslissingen dan een rapport op papier. Soms blijkt een dure vervanging minder urgent, soms juist niet. En een installatie die niet onnodig tegelijk verwarmt en koelt, vraagt ook minder piekvermogen. Bij netcongestie telt dat mee, zie netcongestie: eerst meten, besparen en sturen.

Hoe past retrocommissioning bij uw wettelijke verplichtingen?

Energiebesparingsplicht. Gebruikt een locatie met een relevante milieubelastende activiteit jaarlijks 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas(equivalent) of meer? Dan moet u alle energiebesparende maatregelen nemen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder, en daar eens in de 4 jaar over rapporteren (RVO). De gebouweigenaar is verantwoordelijk voor de maatregelen aan het gebouw. Retrocommissioning laat zien waar u staat en welke maatregelen nog openstaan. Zie ook energie-audits.

Waterzijdig inregelen. Een verwarmingsinstallatie moet hydraulisch in balans zijn na vervanging van de warmteopwekker, of als een derde van de afgiftelichamen wordt geplaatst, vervangen of verbouwd (RVO).

GACS. Sinds 1 januari 2026 moeten utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of airconditioningssysteem boven 290 kW een gebouwautomatiserings- en controlesysteem hebben, vanaf 1 januari 2030 al boven 70 kW (RVO). Zo'n systeem moet rendementsverliezen opsporen en de beheerder informeren. Dat helpt alleen als iemand er ook iets mee doet. GACS en retrocommissioning versterken elkaar dus. Meer in EPBD IV, GACS en ZEB en op GACS-toets en inspectie.

Hoe helpt DIA Groep?

DIA Groep doet commissioning bij nieuwbouw en renovatie, als onafhankelijke partij namens de opdrachtgever. Dezelfde werkwijze passen we toe op gebouwen die al in gebruik zijn. We analyseren energie- en GBS-data, testen installaties functioneel ter plaatse en geven aan welke instellingen en inregelingen beter kunnen. Daarna stellen we samen met de installateur of beheerder de regelingen bij en leggen we vast wat er is veranderd, zodat de beheerder ermee verder kan. Meer over het verbeteren van bestaande gebouwen staat op gebouwoptimalisatie.

Vermoedt u dat uw gebouw meer verbruikt dan nodig? Neem contact met ons op of bel 088 342 01 30. We kijken graag mee waar de snelle winst zit.