De uitdaging: gasloos verduurzamen midden in de historische binnenstad
Het verduurzamen van een grootschalig rijksmonument met intensief en sterk wisselend gebruik vraagt om maatwerk. De Beurs van Berlage beschikt over grote historische zalen — zoals de Grote Zaal, de Effectenbeurszaal, de Graanbeurszaal, de Veilingzaal en de Beursfoyer — naast tientallen vergaderzalen, kantoren en horecagelegenheden.
Toen de bestaande centrale koelmachines met warmteterugwinning het einde van hun technische levensduur bereikten, wilde de Beurs van Berlage niet kiezen voor een één-op-één vervanging, maar voor een toekomstbestendig masterplan waarmee het pand uiterlijk in 2030 volledig van het aardgas af kan. Daarbij golden strikte randvoorwaarden:
- Monumentale en constructieve grenzen: de monumentale gevels, lichtstraten en zalen mogen visueel niet worden aangetast en de dakconstructie biedt beperkte ruimte en draagkracht.
- Binnenstedelijke locatie aan het Damrak: door de ligging in het hart van Amsterdam zijn bodemenergie (WKO) of aquathermie niet mogelijk en gelden strenge geluidseisen voor buitenopstellingen.
- Maximale bedrijfszekerheid en comfort: tijdens meerdaagse internationale congressen en evenementen mag de klimaatinstallatie geen moment haperen en moet het binnenklimaat voor duizenden gelijktijdige bezoekers optimaal blijven.
- Beperkt elektrisch aansluitvermogen: het nieuwe duurzame opwekkingssysteem moet passen binnen de beschikbare elektrische infrastructuur van het gebouw.
Onze aanpak: eerst de warmtevraag halveren, dan slim opwekken
In plaats van het historisch opgestelde gasketelvermogen van 2.296 kW één-op-één te vervangen door warmtepompen, begon DIA Installatie Advies met een grondige data- en klimaatberekening op basis van de werkelijke uurverbruiken van het gebouw. Daaruit bleek dat het feitelijk benodigde piekvermogen bij winterse omstandigheden rond de 1.070 kW ligt, en met gerichte besparingsmaatregelen structureel kan worden teruggebracht naar circa 840 tot 900 kW.
Op basis van deze analyse stelde DIA Installatie Advies een haalbaarheidsstudie en een gefaseerd masterplan op, waarvan de uitvoering door ons technisch en financieel wordt getoetst en begeleid:
1. Slimme warmtevraagreductie en schilverbetering
- Recirculatie op luchtbehandelingskasten (Fase 2): Door de grote luchtbehandelingskasten buiten verhuur- en bezettingstijden op recirculatie te schakelen in plaats van continu koude buitenlucht aan te zuigen, daalt het benodigde piekverwarmingsvermogen met 239 tot 291 kW en het benodigde koelvermogen met circa 160 kW (terugverdientijd korter dan één jaar).
- Bouwkundige verduurzaming: In afstemming met bouwfysisch onderzoek zijn de daken en lichtstraten aangepakt — waaronder circa 485 m² dakisolatie bij de Effectenbeurszaal, 610 m² HR++-beglazing in de monumentale lichtstraten van de Effectenbeurszaal en Beursfoyer, en 366 m² na-isolatie van platte daken — goed voor nog eens circa 80 tot 100 kW minder warmteverlies.
2. Hybride warmtepompconcept met natuurlijk koudemiddel (propaan)
Na afweging van vier duurzame energieconcepten ontwierp en toetste DIA Installatie Advies een robuuste twee-traps opwekkingsstrategie met propaan (R290) als natuurlijk, toekomstbestendig koudemiddel:
- 14 monobloc lucht/water-warmtepompen op zolder Meet Berlage (Fase 1): In plaats van één zware centrale dakunit is gekozen voor een cascade van 14 gekoppelde monobloc warmtepompen met ontdooibuffers (circa 189 kW koelvermogen en tot 291 kW warmtereductie). Dit verhoogt de bedrijfszekerheid en redundantie aanzienlijk, presteert efficiënter in deellast en verdeelt het gewicht en elektrisch vermogen optimaal over het dak en de onderverdelers.
- Cascade van 16 propaan water/water-warmtepompen in de kelder (Fase 3 & 4): Voor de centrale basislast in de kelder heeft DIA het ontwerp en de begroting getoetst voor twee cascades van elk acht water/water-warmtepompen (2 × 360 kW verwarmingsvermogen bij -8 °C en 2 × 427 kW koelvermogen, met een verwachte gemiddelde SCOP van 3,5 en een COP van 5,0 bij B0/W35). De warmtepompen worden in de kelder opgesteld in een conform NPR 7910-1 gecompartimenteerde en bewaakte opstellingsruimte en gekoppeld aan twee geluidsarme drycoolers (45 dB(A) op 10 meter) op de bestaande dakpositie, voorzien van hoogwaardige dampdichte leidingisolatie voor bedrijfstemperaturen tot -15 °C.
3. Energiemanagement, GBS-analyse en luchtbalans (2026)
Een duurzame opwekking rendeert pas optimaal als de regeling van het gebouw meewerkt. In 2026 voert DIA Installatie Advies een diepgaande optimalisatie uit van het Gebouwbeheersysteem (Regin Arrigo) en de ruim twintig luchtbehandelingskasten door het hele monument:
- Opstellen van een integraal hydraulisch PI-schema van de centrale warmte- en koudeopwekking en distributie.
- Optimaliseren van klokprogramma's, nachtverlaging en optimale start/stop op basis van het daadwerkelijke zaalgebruik, aangevuld met CO₂- en aanwezigheidssturing in onder meer de Grote Zaal, Effectenbeurszaal, Graanbeurszaal, Veilingzaal, Beursfoyer en vergaderzalen.
- Herstellen van de luchtbalans door luchtbehandelingskasten om te bouwen naar druk- en debietgeregelde sturing, zodat onnodige infiltratie van koude buitenlucht door de monumentale schil wordt voorkomen.
