GACS (Gebouw Automatisering Controle Systeem)
Bijgewerkt op 25 oktober 2026.
RVO: vanaf 1 januari 2026 is een GACS verplicht voor utiliteit met verwarming of airconditioning boven 290 kW, en vanaf 1 januari 2030 boven 70 kW. Bestaande gebouwen moeten minimaal klasse C halen volgens NEN-EN-ISO 52120-1. Bron: RVO, GACS, pagina gecontroleerd op 19 oktober 2026. Zie ook GBS vervangen en EPBD IV uitgelegd.
GACS-inspectie voor utiliteitsgebouwen met een HVAC-installatie boven 290 kW. Een eerste indicatie staat op de GACS-quickscan.
Met de implementatie van de Europese EPBD-richtlijn zijn gebouweigenaren en -beheerders verplicht om gebouwautomatiserings- en controlesystemen (GACS) te laten inspecteren. Deze verplichting geldt voor utiliteitsgebouwen met grote HVAC-installaties (>290 kW) en is gericht op het verbeteren van energieprestaties, comfort en beheersbaarheid. Maar GACS is méér dan een vinkje voor compliance: het is hét moment om inzicht te krijgen in de werking van uw installaties én verbeterkansen te benutten. DIA Groep voert GACS-inspecties uit met een brede blik: technisch, strategisch en toekomstgericht.
Context / uitdaging
In veel gebouwen functioneren installaties wel, maar niet optimaal. GBS-systemen zijn verkeerd ingeregeld, setpoints zijn verouderd, regelingen conflicteren of gebruiksdata wordt niet benut. Hierdoor ontstaat energieverlies, comfortklachten en inefficiënt onderhoud. De GACS-verplichting vraagt niet alleen om een beoordeling van de technische staat, maar ook van de effectiviteit van regeling, monitoring, logica en data-analyse. Tegelijk vraagt het om afstemming met beheerprocessen en energiemanagement. Zonder inhoudelijke inspectie blijft het bij een formele rapportage. De échte waarde ligt in de doorvertaling naar concrete verbeteringen.
Aanpak / werkwijze
DIA Groep voert GACS-inspecties uit conform de wettelijke eisen én met oog voor structurele optimalisatie:
- Inventarisatie en voorbereiding
We verzamelen gegevens over installaties, regelstrategieën, setpoints, GBS-configuratie en gebruiksprofielen. Dit vormt de basis voor de beoordeling. - Beoordeling GBS/GACS-functionaliteit
We beoordelen onder andere:
- Regelstrategie en setpointbeheer (temperatuur, CO₂, vocht)
- Monitoringfrequentie en -kwaliteit
- Gebruikersinterfaces en beheerfuncties
- Alarmering, foutafhandeling en logging
- Communicatieprotocollen en systeemarchitectuur - Controle van gebruik en effectiviteit
We toetsen hoe de systemen worden gebruikt en welke data worden geanalyseerd. We beoordelen of het systeem daadwerkelijk bijdraagt aan energie-efficiëntie, comfortbewaking en foutdetectie. - Rapportage en verbetervoorstellen
U ontvangt een rapportage conform EPBD/GACS-richtlijnen, inclusief:
- Beoordeling per functiegroep
- Bevindingen en afwijkingen
- Verbetermaatregelen op korte en middellange termijn
- Aanbevelingen voor beheer, onderhoud en monitoring - Optioneel: vervolgadvies en implementatie
Indien gewenst begeleiden we de implementatie van verbetervoorstellen: optimalisatie van regelingen, uitbreiding sensoren, dataplatforms, dashboards of koppelingen met smart building-tools.
Resultaat / meerwaarde
-
Voldoen aan de wettelijke GACS-plicht (EPBD, uitgewerkt in het Bbl).
-
Inzicht in prestaties en tekortkomingen van uw gebouwbeheersysteem.
- Concrete maatregelen voor energie- en comfortoptimalisatie.
- Betere afstemming tussen beheer, gebruikers en techniek.
- Voorbereiding op verdere digitalisering en smart building-functionaliteit.
Wanneer is dit advies zinvol?
- Bij utiliteitsgebouwen met HVAC-installaties >290 kW (EPBD-plicht).
- Als u GBS/GACS hebt, maar twijfelt aan de effectiviteit.
- Wanneer u comfortklachten, hoge energiekosten of regelproblemen ervaart.
- Voor vastgoedeigenaren die structureel willen sturen op prestatie.
- Bij voorbereiding op verduurzaming, renovatie of datagedreven beheer.
Van verplichting naar verbetering
De GACS-verplichting biedt niet alleen inzicht, maar ook een kans. DIA Groep helpt u om die kans te benutten: van formele inspectie naar concrete optimalisatie. Neem contact op voor een GACS-inspectie met impact.
Wat RVO vraagt: de regels op een rij
Bron: RVO, GACS, pagina gecontroleerd op 19 oktober 2026. Dit is een samenvatting; de tekst van RVO en de regelgeving zijn leidend.
| Situatie | Vereiste klasse (NEN-EN-ISO 52120-1) | Hoofdstuk 7 |
|---|---|---|
| Bestaand utiliteitsgebouw boven 290 kW (vanaf 1-1-2026) | Klasse C | Klasse B |
| Nieuwbouw, aanvraag vanaf 29-5-2026 | Klasse B | Klasse A |
| Utiliteitsgebouw boven 70 kW | Plicht vanaf 1-1-2030 | Volgens de dan geldende eisen |
| Gebouw met woonfunctie | Valt niet onder deze GACS-plicht | – |
RVO-checklist → wat wij toetsen
RVO heeft een “Checklist Technische Eisen GACS”. Daarmee toetst u of de gebouwautomatisering voldoet aan de vier functionele eisen uit het Bbl (artikelen 3.145, 3.146, 4.160d en 4.160e) en aan de vereiste klasse. Zo pakken wij elke eis aan:
| Eis volgens RVO | Wat wij toetsen | Wat in het rapport komt |
|---|---|---|
| 1. Energieverbruik permanent bewaken, bijhouden, analyseren en bijsturen | Energiemeters en submeters, opslag van meetgegevens, analyses en of de beheerder kan bijsturen | Overzicht van meetpunten en voorbeelden van trends |
| 2. Energie-efficiëntie beoordelen, efficiëntieverlies opsporen en de beheerder informeren | Kengetallen, foutdetectie en meldingen aan de beheerder | Voorbeelden van meldingen en hoe ze worden opgevolgd |
| 3. Communiceren met verbonden technische bouwsystemen | Koppelingen met verwarming, koeling, ventilatie en andere installaties, en de systeemopbouw | Systeemarchitectuur en gekoppelde installaties |
| 4. Samenwerken met andere systemen, zoals opslag, zonnepanelen en laadpalen | Of die koppelingen er zijn of kunnen worden gemaakt | Bevindingen per koppeling |
| Klasse volgens NEN-EN-ISO 52120-1 | Score per functie; bestaande bouw minimaal C, hoofdstuk 7 (technisch beheer) B | Scoretabel per functie |
| Uitzonderingen uit de Omgevingsregeling | Of een uitzondering geldt; bij automatische zonwering mag dat onderdeel klasse D zijn als de rest minimaal C is | Onderbouwing per uitzondering |
| Rapport en verbeterplan | Of alles is vastgelegd; voldoet het systeem niet, dan alle verbetermogelijkheden | Rapport en verbeterplan |
RVO schrijft dat een gebouwbeheersysteem alleen, of een gebouwbeheersysteem met energiemanagementsysteem, waarschijnlijk niet aan alle eisen voldoet. Een energiebewakingssysteem dekt maar een deel van de eisen. De plicht ligt bij de eigenaar, niet bij de huurder. Het bevoegd gezag is de gemeente of de omgevingsdienst. De inspecteur zal het rapport waarschijnlijk met u bespreken.
Klasse A, B, C en D: wat betekent dat?
NEN-EN-ISO 52120-1 deelt gebouwautomatisering in vier klassen in. Per functie, zoals de regeling van verwarming, koeling, ventilatie, verlichting, zonwering en het technisch beheer (hoofdstuk 7), wordt een klasse bepaald.
| Klasse | Betekenis | Wat RVO vraagt |
|---|---|---|
| A | Gebouwautomatisering en technisch beheer met een hoge energieprestatie | Nieuwbouw vanaf 29 mei 2026: hoofdstuk 7 klasse A |
| B | Geavanceerde gebouwautomatisering | Nieuwbouw vanaf 29 mei 2026: klasse B; bestaande bouw: hoofdstuk 7 klasse B |
| C | Standaard gebouwautomatisering | Bestaande bouw: minimaal klasse C |
| D | Niet energie-efficiënt | Voldoet niet, behalve bij een uitzondering zoals automatische zonwering |
Bron: RVO, GACS, pagina gecontroleerd op 19 oktober 2026. Meer over de EPBD-regels in de tijd staat in EPBD IV uitgelegd. Een routekaart voor uw portefeuille staat in EPBD IV, GACS en ZEB.
Stappenplan GACS
- Bepaal het vermogen. Tel het nominaal vermogen van de verwarming of airconditioning, eventueel gecombineerd met ventilatie. Ruimtes die onder 15 °C blijven tellen niet mee.
- Check of de plicht geldt. Boven 290 kW geldt de plicht sinds 1 januari 2026, boven 70 kW vanaf 1 januari 2030. Gebouwen met een woonfunctie vallen er niet onder; fabriekshallen en laboratoria wel.
- Bepaal de vereiste klasse. Bestaande bouw: minimaal klasse C volgens NEN-EN-ISO 52120-1, met voor hoofdstuk 7 klasse B. Nieuwbouw met aanvraag vanaf 29 mei 2026: klasse B, hoofdstuk 7 klasse A.
- Laat het systeem beoordelen. Een adviseur toetst het gebouwbeheersysteem aan de klasse-eisen en aan wat in de praktijk werkt.
- Leg het vast in een rapport. RVO vraagt het resultaat vast te leggen in een rapport.
- Maak een verbeterplan als het niet voldoet. Voldoet het systeem niet, dan stelt u een verbeterplan op en voert u dat uit.
Voorbeeld uit de praktijk
Van november 2025 tot april 2026 maakte DIA Installatie Advies een GACS-analyse van kantoorgebouw The Flow in de Amsterdamse Houthavens, in opdracht van Cushman & Wakefield. De opdrachtgever wilde per eis zien waar het bewijs te vinden is, welke aanpassing nodig is als het nog niet voldoet en wat er nodig is voor klasse B of A. Het rapport is in april 2026 opgeleverd. Lees meer in de referentie The Flow Amsterdam.
Snel een eerste indicatie? Doe de GACS-quickscan. Gaat u ook verduurzamen, kijk dan bij DUMAVA en label C voor kantoren.
Veelgestelde vragen
Vragen over GACS? Neem contact op
Bel, mail of gebruik het contactformulier. Wij brengen u in contact met de juiste adviseur.
Of mail rechtstreeks naar info@diagroep.nl.
Heb je een vraag of wil je kennismaken?
Neem contact met ons op.
