Programma van eisen (PvE) en technisch PvE

Programma van eisen (PvE) en technisch PvE

Heldere en toetsbare uitgangspunten voor ontwerp, aanbesteding en oplevering.

Auteur
Arie Herweijer, senior adviseur bij De Blaay-van den Bogaard (DIA Groep)
Bijgewerkt op 25 oktober 2026

Kort antwoord

Een programma van eisen (PvE) legt vast waar een gebouw en de installaties aan moeten voldoen, voordat er wordt ontworpen. Een technisch programma van eisen (TPvE) doet dat specifiek voor de installaties. Een goed PvE is concreet en toetsbaar: elke eis kan later worden gecontroleerd in het ontwerp en bij oplevering. DIA Groep stelt PvE’s en TPvE’s op voor scholen, kantoren, zorg en monumenten.

PvE of TPvE?

PvETechnisch PvE (TPvE)
Gaat overHet hele gebouw: functies, ruimten, kwaliteitDe installaties: klimaat, elektra, sanitair, regeltechniek
Voor wieOpdrachtgever, architect, alle adviseursInstallatieadviseur, installateur, beheerder
WanneerBij de start, vóór het schetsontwerpBij de start of na de keuze van een klimaatconcept

Wat staat erin?

  • Functionele en ruimtelijke eisen per ruimte.
  • Binnenklimaat: temperatuur, luchtkwaliteit en CO₂, geluid, licht.
  • Energie en duurzaamheid: BENG voor nieuwbouw, aardgasvrij, eigen ambities.
  • Brandveiligheid, toegankelijkheid en beveiliging. Voor brandbeveiliging kan Sinis een apart PvE brandbeveiligingsinstallaties opstellen.
  • Regeltechniek en gebouwbeheer, inclusief GACS.
  • Beheer, onderhoud en levensduurkosten.

Wilt u een gezond binnenklimaat als harde eis? Dan nemen we die eisen meetbaar op in het PvE (meer over gezonde gebouwen).

Zo stellen we een PvE op

  1. Intake. In werksessies met opdrachtgever, gebruikers en beheerders halen we wensen, ambities en randvoorwaarden op.
  2. Kaders kiezen. We bepalen welke richtlijnen gelden, zoals het Programma van Eisen Frisse Scholen of het PvE Gezonde Kantoren, en welke klasse u wilt halen.
  3. Uitwerken. Per ruimte en per installatie leggen we eisen vast: temperatuur, luchtkwaliteit, geluid, licht, energie, regeltechniek en onderhoudbaarheid.
  4. Afstemmen. We bespreken concepten met alle betrokkenen en helpen kiezen waar eisen en budget botsen.
  5. Toetsen. Het PvE is het toetsingskader. We toetsen ontwerp, aanbesteding en oplevering eraan.

Projecten met deze aanpak

  • mboRijnland Alphen aan den Rijn: DIA Exploitatie Advies stelde een TPvE op voor de klimaatinstallatie, waarin het gekozen klimaatconcept is vertaald naar technische en functionele eisen.
  • IKC Oosterland: uitgangspunt Frisse Scholen klasse B; vier klimaatconcepten vergeleken op comfort, energie en kosten over de levensduur.
  • Las Palmas Rotterdam: bestaande luchtbehandeling getoetst aan klasse B uit het Programma van Eisen Gezonde Kantoren 2021.
  • House of Bird: eerst het technisch programma van eisen vastgelegd, daarna de ruimteclaims en de stukken voor de omgevingsvergunning.

Veelgemaakte fouten

  • Eisen die niet meetbaar zijn, zoals “goed binnenklimaat” zonder klasse of grenswaarde.
  • Geen eisen voor beheer en onderhoud, waardoor de exploitatie later duur wordt.
  • Het PvE wordt na het ontwerp niet meer gebruikt om te toetsen.

Veelgestelde vragen

01Wat is een programma van eisen?›

Een document dat vastlegt waar een gebouw en de installaties aan moeten voldoen. Het is de basis voor het ontwerp en het toetsingskader tijdens de bouw.

02Wat is het verschil tussen een PvE en een TPvE?›

Een PvE gaat over het hele gebouw. Een technisch programma van eisen (TPvE) gaat specifiek over de installaties.

03Wanneer stel je een PvE op?›

Aan het begin van een project, voordat de architect en adviseurs gaan ontwerpen. Ook bij renovatie of een nieuwe huurder is een PvE nuttig.

04Welke richtlijnen gebruikt DIA Groep?›

Afhankelijk van het gebouw onder meer het Programma van Eisen Frisse Scholen, het PvE Gezonde Kantoren, het Bouwbesluit/Bbl en de eigen eisen van de opdrachtgever.

05Kan DIA Groep ook toetsen of het ontwerp aan het PvE voldoet?›

Ja. Het PvE is het toetsingskader voor ontwerp, aanbesteding en oplevering. We kunnen die toets zelf doen of als second opinion op het werk van een ander.

Arie Herweijer

Vragen over een programma van eisen? Neem contact op

Arie Herweijer, senior adviseur bij De Blaay-van den Bogaard (DIA Groep), is uw aanspreekpunt. Bel, mail of gebruik het contactformulier.

Of mail rechtstreeks naar info@diagroep.nl.

Heb je een vraag of wil je kennismaken?

Neem contact met ons op.